Nacht van Kunst en Wetenschap 2016

Joeri Nieuws


Bits of Groningen deed dit jaar in samenwerking met WERC mee aan de Nacht van de Kunst en Wetenschap. De Nacht is een terugkerend evenement in Groningen. De combinatie van kunst en wetenschap die je ervaart bij verschillende toffe locaties in het centrum zet je aan het denken en zorgt voor verrassende inzichten. Het is ook een moment om in contact te komen met wetenschappers en kunstenaars die hun nieuwste werken delen met het publiek. Een echte aanrader!

Wij stonden in der Aa-kerk, waar de connectie tussen de mens en zijn omgeving centraal stond. Het thema van dit jaar was het hart en dit kwam duidelijk naar voren in de verschillende installaties om ons heen. Zo kon je je eigen hartslag opnemen en achterlaten voor andere bezoekers of je laten masseren op basis van je eigen hartslag.

The Biggest Brother

WERC en Bits of Groningen kozen om de stroming van het hart te gebruiken als metafoor voor onze eigen datastromen. Door middel van een projectie probeerden we bezoekers in de Aa-kerk bewust te maken van de informatie die ze deelden. Hoe? De bezoekers die WiFi op hun mobiel aan hadden staan, deelden onbewust de persoonlijke opgeslagen WiFi netwerken waar hun mobiel recentelijk een connectie mee hadden gemaakt. Deze namen werden vervolgens met willekeurige selectie opgeslagen. WERC zorgde voor een visuele presentatie van deze namen door middel van animaties en mapping van het plafond. Uiteindelijk stroomde de data in overvloed door de kerk.

Veel bezoekers zagen al deze projectie als ze binnen kwamen, maar we hadden ook een acteur, Thomas van Ek, die op ludieke manier mensen aansprak over de installatie. Gewapend met een rol aluminiumfolie en bijpassend hoofddeksel hielp hij bezoekers op drastische wijze hun mobiel te beschermen tegen het lekken van data. Wij stonden natuurlijk ook namens Bits of Groningen bij de installatie om mensen te informeren en het doel van de installatie uit te leggen.

Privacy en WiFi netwerken

We hebben vele leuke gesprekken gehad met bezoekers naar aanleiding van deze projectie. Veel mensen waren niet bewust dat je mobiel deze data zomaar uitzendt. Er waren reacties die zich afvroegen of het kwalijk was dat het mogelijk is deze data te verzamelen. Wat is precies het probleem dat mensen WiFi netwerken kunnen aflezen? Wij hadden in ieder geval geen slechte bedoelingen met deze data, de data werd direct geanonimiseerd en alleen tijdelijk opgeslagen. Maar er zijn al genoeg toepassingen te verzinnen:

  • Er waren bezoekers die hun persoonlijke naam hadden gebruikt voor WiFi netwerken. Zonder dat je het weet, is het mogelijk het individu te koppelen aan een mobiel.
  • WiFi netwerken laten je zien waar je de afgelopen tijd bent geweest. Dit kan nog iets relatiefs onschuldigs zijn als je bezochte locaties met WiFi op vakantie, maar er kwamen ook bijvoorbeeld netwerken langs die afkomstig waren van LGBT gerelateerde locaties. In Nederland hoef gelukkig je geaardheid niet te verbergen, maar in autoritaire landen waar dit wel moet kan dit voor veel problemen zorgen.
  • Tracking voor commerciele doeleinden. Je lijst met WiFi netwerken kan eenvoudig door bedrijven worden gebruikt, zoals adverteerders of verzekeraars. Een hypothetisch scenario is bijvoorbeeld een zorgverzekeraar die beslist dat je meer moet betalen, omdat je WiFi geschiedenis laat zien dat je vaak naar de McDonalds gaat en dus ongezond eet.

Kunst wordt werkelijkheid

Inmiddels heeft helaas al het nieuws onze speculatieve voorbeelden ingehaald: deze week werd duidelijk dat veel winkels en gemeenten het WiFi-signaal gebruiken om mensen te tracken. Vaak houden ze zich hier niet aan de wet - er moet eerst toestemming worden gevraagd of de gegevens moeten direct geanonimiseerd worden. Hiervan is vaak geen sprake.

Hoe kan je jezelf hier het beste tegen beschermen? Zorg ervoor dat je WiFi standaard uitstaat op je mobiel en dat er niet zomaar verbinding wordt gemaakt met open netwerken. Bijkomende voordeel is dat ook je mobiel minder snel leeg is omdat deze niet constant zoekt naar netwerken.

Hoe werkte het?

Wanneer je mobiel de WiFi heeft aanstaan en op zoek is naar netwerken, zendt het periodiek een signaal uit. Dit signaal bevat het MAC adres (een identificatienummer) en mogelijkerwijs de namen van netwerken waar de mobiel eerder mee verbinding had. Je mobiel zendt dit signaal uit zodat het snel verbinding heeft met een netwerk dat het al kent, daarom hoef je vaak niet te wachten voor je mobiel verbinding heeft met je WiFi-netwerk als je thuis komt. Helaas is het dus ook mogelijk dit signaal op te slaan en te gebruiken voor tracking. Als je meer technische informatie over deze manier van tracking wilt weten, dan is hier een interessant artikel hoe je zelf zo’n tracker kan bouwen.

Veel dank aan WERC en Melvin Lammerts die dit project mogelijk hebben gemaakt! Lijkt het je ook tof om aan dit soort projecten te werken? Meld je dan nu aan als vrijwilliger bij Bits of Groningen of ontmoet ons bij onze volgende activiteiten.